«ՕՍԿԱՐ», ՈՐ ՄՆԱՑ ԱՌԱՆՑ ՏԻՐՈՋ
Հոլիվուդյան չգրված օրենքներից մեկն ասում է. երբ քեզ շնորհում են «Օսկար», դու պարտավոր ես ժպտալ , հուզվել և երախտագիտության խոսքեր շռայլել կինոակադեմիային: Դա ցանկացած ստեղծագործողի կարիերայի գագաթնակետն է համարվում։
Սակայն գտնվեց մի հայ, ով վեր կանգնեց այդ փայլուն կանոններից ։ Այդ մարդը Վիլյամ Սարոյանն էր։ Երբ նրան արժանացրին կինոաշխարհի ամենահեղինակավոր մրցանակին, նա ոչ միայն չցնծաց, այլև իսկական սկանդալ հրահրեց ՝ հայտարարելով, որ իր ստեղծագործությունը գնվել և աղավաղվել է փողի դիմաց։
1940-ականներին Սարոյանն արդեն ճանաչված մեծություն էր։ MGM կինոստուդիայի ղեկավար Լուիս Բ. Մայերը նրան առաջարկեց այդ ժամանակների համար աստղաբաշխական մի գումար՝ 60,000 դոլար (այսօրվա փոխարժեքով՝ մոտ 1 միլիոն դոլար), որպեսզի գրողը սցենար պատրաստի «Մարդկային կատակերգություն» ֆիլմի համար։
Սարոյանը, ով մոլախաղերի մեծ սիրահար էր և մշտապես պարտքերի մեջ էր թաղված, ընդունեց առաջարկը ։ Սակայն նա ուներ մեկ անխախտ պայման՝ «Ես ինքս պետք է լինեմ ֆիլմի ռեժիսորը»։ Նա չէր վստահում հոլիվուդյան «արհեստավորներին» և ուզում էր ամեն ինչ անել յուրովի։ Ստուդիան ստիպված էր համաձայնել… գոնե սկզբնական շրջանում։
Հենց նկարահանումները մեկնարկեցին, Սարոյանը հասկացավ, որ իրեն ծուղակն են գցել։ Ստուդիայի ղեկավարներին դուր չեկավ նրա նկարահանած նյութը . այն չափազանց երկար էր, խորիմաստ և զուրկ հոլիվուդյան փայլից։
Սարոյանին կոպտորեն հեռացրին ռեժիսորի աթոռից։ Նրա փոխարեն հրավիրեցին Կլարենս Բրաունին։ Բայց ամենավատն այն էր, որ փոխեցին սցենարի ավարտը՝ դարձնելով այն չափազանց սենտիմենտալ և «լալահառաչ»՝ զանգվածային հանդիսատեսի ճաշակին հաճոյանալու համար։
Սարոյանը զայրացած էր ։ Նա սեփական աչքերով տեսավ, թե ինչպես է իր խորը, մարդկային պատմությունը վերածվում հերթական կոմերցիոն ապրանքի։ Լինելով պրագմատիկ՝ նա վերցրեց հասանելիք գումարը, սակայն անիծեց այդ ֆիլմն ու ամբողջ նախագիծը:
«Օսկարը», որը մնաց առանց տիրոջ
1944 թվականի մարտին տեղի ունեցավ «Օսկարի» 16-րդ մրցանակաբաշխությունը։ «Մարդկային կատակերգություն» ֆիլմն արդեն հասցրել էր հիթ դառնալ։ Եվ ահա, բեմից հնչեց հաղթողի անունը . «Լավագույն գրական սկզբնաղբյուր՝ Վիլյամ Սարոյան»:
Դահլիճը թնդաց ծափահարություններից , սակայն բեմը դատարկ մնաց։ Սարոյանը չէր ներկայացել։
Թեև պաշտոնական վարկածով նա այդ պահին ծառայում էր բանակում, իրականում գրողը պարզապես չէր ցանկանում մասնակցել այդ «կրկեսին»։ Նա համարում էր, որ ֆիլմն այնքան է փչացվել , որ դրա համար մրցանակ ստանալը վիրավորանք է իր գրական տաղանդին։
«Ես վաճառեցի իմ սցենարը, որովհետև փողի կարիք ունեի։ Բայց նրանք գնեցին իմ աշխատանքը և դարձրին այն անճաշակություն։ Արվեստը չի կարելի չափել ոսկե արձանիկներով, երբ այն կորցնում է իր հոգին»
Վիլյամ Սարոյան (ըստ ժամանակակիցների վկայությունների)
Հետագայում Սարոյանը այդ սցենարը վերածեց վեպի, որը դարձավ համաշխարհային գրականության գլուխգործոցներից մեկը։
Իսկ ոսկե արձանի՞կը։ Ասում են՝ նա երբեք դրան առանձնահատուկ տեղ չհատկացրեց իր տանը ՝ թողնելով այն որպես հիշեցում Հոլիվուդի հետ իր «անհաջող սիրավեպի» մասին:
